ZAGADNIENIA IX 2025 – II 2026

– lek. med. Helena Karaczun– psychoanalityczka PTPa (IPA), superwizorka, psychiatra

PERSPEKTYWA PARYSKIEJ SZKOŁY PSYCHOSOMATYCZNEJ W DIALOGU Z ZYGMUNTEM FREUDEM 

listopad / I CYKL – Ciało według Z. Freuda – podróż przez teorię

Seminarium ma na celu wspólne omawianie kluczowych tekstów Z. Freuda, koncentrując się na tym, jak w jego teorii kształtowało się rozumienie ciała oraz jego relacji z aparatem psychicznym – od wczesnych koncepcji opartych na pierwszym modelu aparatu psychicznego (model topograficzny), po bardziej złożone ujęcia związane z modelem strukturalnym (drugi model). Oprócz podstawowych tekstów teoretycznych Z. Freuda sięgniemy także po jego korespondencję – m.in. z Wilhelmem Fliessem i księżniczką Marie Bonaparte – by uchwycić, jak kwestie cielesności i podmiotowości pojawiały się również w bardziej osobistym i roboczym wymiarze jego pracy. Zamysłem seminarium jest nie tylko analiza tekstów, ale także rozwijanie własnej postawy, która pozwala używać teorii w sposób żywy i refleksyjny.

grudzień / II CYKL – Trajektoria konwersji: przemiana somy w ciało

Podczas drugiego seminarium zajmiemy się analizą słynnego przypadku Dory autorstwa Z. Freuda, zestawiając go ze współczesnymi teoriami psychoanalitycznymi. Głównym tematem zostanie proces libidynalizacji – rozumiany jako droga od somatycznego doświadczenia ku ciału, które „mówi”. Szczególną uwagę poświęcimy rozróżnieniu między objawem symbolizowanym (histeria), a objawem pozbawionym funkcji symbolicznej (psychosomatyka). Zastanowimy się, czy objaw świadczy o konflikcie psychicznym, który zyskał wyraz w symbolicznej formie, czy raczej o niemożności reprezentacji i „milczącym” cierpieniu ciała. W tym kontekście histerię można rozumieć jako formę zdrowienia – moment, w którym ciało zaczyna mówić to, co wcześniej było niewyrażalne.

styczeń / III CYKL – Człowiek jako jednostka psychosomatyczna

Podczas tego seminarium przyjrzymy się współczesnemu ujęciu relacji między ciałem a psychiką, analizując tekst Marianne Aisenstein „Tajemniczy skok od cielesnego do psychicznego” („The Mysterious Leap from the Somatic to the Psychic”). Autorka, przedstawicielka Paryskiej Szkoły Psychosomatycznej, stawia tezę, że nie istnieje coś takiego jak „choroba psychosomatyczna” – „Nie ma chorób psychosomatycznych: człowiek z definicji jest jednością psychosomatyczną” („There is no psychosomatic illness: the human being, by definition, is a psychosomatic unity”). Tekst Aisenstein, ilustrowany klinicznymi winietami, pozwoli nam pogłębić rozumienie zjawisk na pograniczu psychiki i cielesności. Podczas seminarium przedstawię rozróżnienie między somą, która przynależy do Id, a ciałem, które związane jest z Ego. Seminarium to stanowi kontynuację naszej pracy z tekstami Z. Freuda i próbę uchwycenia, w jaki sposób współczesne teorie rozwijają jego myślenie w kierunku bardziej złożonego rozumienia podmiotu cielesnego.

luty / IV CYKL – Rola słowa w tworzeniu psychiki z doświadczeń cielesnych

To seminarium poświęcone będzie zrozumieniu fundamentalnego związku między ciałem a psychiką w rozwoju myślenia i funkcjonowania psychicznego. Punktem wyjścia będzie teza, że umysł nie może być rozpatrywany w oderwaniu od ciała i afektów, bo to właśnie ciało jest zródłem reprezentacji, myśli i znaczeń. W oparciu o myślenie Z. Freuda, W. Biona, D. W. Winnicotta przyjrzymy się temu, jak cielesne doświadczenie, afekt i zaburzenie somatyczne uruchamiają proces myślenia. Zastanowimy się nad tym, jak słowo – jako zarazem byt cielesny i nośnik znaczenia – ukazuje głęboki związek między somatycznym a psychicznym. 

Seminaria poświęcone będą przybliżeniu myślenia Paryskiej Szkoły Psychosomatycznej, która wyrasta z głębokiego zakorzenienia w teorii freudowskiej. Dlatego punktem wyjścia będzie odczytanie kluczowych pojęć Freuda dotyczących ciała i aparatu psychicznego. Kolejne zajęcia będą poświęcone nowoczesnym ujęciom, które wciąż rozwijają się na gruncie freudowskiej teorii. Naszym celem jest śledzenie tego, jak psychoanaliza zmienia się, nie tracąc swojego fundamentu, i jak może inspirować dzisiejsze myślenie o ciele, podmiocie i klinice.

ZAGADNIENIA III – VI 2026

– dr n. hum. Krystyna Geller – psychoanalityczka i superwizorka PTPa (IPA), psychoterapeutka psychoanalityczna, terapeutka szkoleniowa i superwizorka PTPP (EFPP), neuropsycholożka

NEUROPLASTYCZNOŚĆ MÓZGU I PLASTYCZNOŚĆ UMYSŁU
ciało – umysł – soma

I CYKL – Dynamiczna nieświadomość i procesy nieświadome

marzec / Dynamika procesów somatosensorycznych i treści psychicznych w powstawaniu symptomów.

kwiecień / Anagramy nieświadomości ciała w kontekście zintegrowanego systemu: ciało – umysł – soma.

II CYKL – Afekty i teoria popędów

maj / „Rzeźbiarz w sercu życia”: o destrukcji jako przyczynie stawania się. Paradoksy destrukcyjności.

czerwiec / Wstyd, wstręt, upokorzenie: kiedy uraz staje się urazą.

Wymienione tematy będą przedstawiane w formie wykładów z prezentacją.

Śmiało można powiedzieć, że idee Freuda w ostatnich dziesięcioleciach przeżywają renesans. Od pół mniej więcej wieku a to i więcej, zwłaszcza w neurobiologii, na nowo przyglądamy się jego pracy i dochodzimy do wniosku, że jest to „nadal najbardziej spójna i satysfakcjonująca intelektualnie koncepcja umysłu” (Kandel, 1999).

Psychoanalityczny model umysłu jest spójny z podejściem opartym na wiedzy o mózgu. Model psychoanalityczny zapewnia klinicystom ramy do zrozumienia każdego pacjenta jako unikalnej istoty psychologicznej, zaś wiedza z obszaru afektywnej neuronauki wzbogaca i dostarcza mnóstwo materiału do konceptualizacji freudowskich koncepcji w temacie relacji ciało – umysł – soma. To, co jest prawdą dla psychoanalizy, może również dotyczyć neuronauki.

Wiele badań neuronaukowych jest niezwykle szczegółowych i zrozumiałe jest, że zagłębiają się w najdrobniejsze szczegóły, których dostarcza również wnikliwa kliniczna praca psychoanalityczna.

„Jest tylko jedna pierwotna materia na świecie, materia, z której ostatecznie wszystko się składa, i […] tę materię nazywamy „czystym doświadczeniem” – pisał Wiliam James.

W pierwszym bloku tematycznym uwagę poświęcę procesom nieświadomym. Doświadczenie cielesne jest zawoalowane i odsłonięte w mowie pacjentów – poza innymi językami ciała – ponieważ „części ciała, doznania i percepcje są pierwszymi budulcami w konstrukcji porządku symbolicznego”. Sensoryczne doświadczenie może przebiegać wieloma ścieżkami, a traumatyczne wydarzenia rozwojowe jak i konflikt wewnątrzpsychiczny mogą tworzyć niereprezentowane stany somatyczne. Wyparte treści rezydują w ciele-umyśle w szerokim zakresie kształtów, takich jak stłumiona nieświadomość, niewyparte nieświadome lub na wpół stłumione wspomnienia. Kolejne dwa cykle poświęcone będą afektom i teorii popędów Freuda, obydwie propozycje w kontekście najnowszej wiedzy z obszaru neuronauki afektywnej i psychoanalizy.

„Kiedy wszystko, czym człowiek nie jest dołącza do niego, wtedy wydaje się, że jest wreszcie sobą” – pisał Hans Bellmer, z kolei w swojej „Małej anatomii obrazu” dodał „Ciało można porównać do zdania, które prosi się o rozłożenie, by za pomocą nieskończonej serii anagramów odkryły się jego prawdziwe znaczenia” (Bellmer, H. 1994).

.

Podstawowa literatura dla obydwu bloków tematycznych:

1. Freud, Z. (1915/2007). Nieświadomość. W: Psychologia nieświadomości. Warszawa: Wydawnictwo KR, także w: Rosińska, Z. (1993) Freud. Warszawa: Wiedza Powszechna.
2. Freud, Z. (1920/2007). Poza zasadą przyjemności. W: Psychologia nieświadomości. Warszawa: Wydawnictwo KR; także pod tytułem Poza zasadą przyjemności. W: Poza zasadą przyjemności. Warszawa: PWN, 1975.
3. Freud, Z. (1926/2009). Zahamowanie, symptom, lęk, w: Histeria i lęk. Warszawa: Wydawnictwo KR.
   .
   Lektura do następujących po kolei seminariów będzie podawana odpowiednio wcześniej przed rozpoczęciem poszczególnych cykli.